dinsdag 18 september 2012

Historie Groningen - Draaiorgel de Arabier




Draaiorgel de Arabier is een van de bekendste Nederlandse straatorgels. Het is een 75-toets orgel en staat op de lijst van Beschermd Nationaal Cultuurbezit. Het kwam tot herinnering  toen we recentelijk deze man tegen kwamen, Karel Bosma, ooit eigenaar van
de (2e*) "Pronkjewail. De orgelman zoals ik hem ken als Groninger, genietend tijdens een pop optreden tijdens de KEI-week.



Het orgel werd rond 1925 gebouwd door Pierre Verbeeck uit Antwerpen. In het inwendige van het orgel bevinden zich echter ook onderdelen die naar de eveneens Antwerpse firma Gebroeders Decap wijzen.
In de eerste jaren van zijn bestaan was de heer Prins eigenaar. Herman Tokkie (Jode Herman) huurde het orgel en liep ermee in Amsterdam, Enkhuizen, Den Helder, Hoorn en IJmuiden. In 1933 werd er een accordeon op het orgel geplaatst, deze werd echter in 1935 al verwijderd.

In 1935 werd de heer Gijs Perlee sr. uit Amsterdam de eigenaar en verbouwde het orgel in 1935 en 1948. Hierbij werden onder meer trombonebassen en een nieuw bourdonregister en het karakteristieke stemregister door Karel Struijs aangebracht.

Vanaf 1952 tot 1977 was de heer Elderman de exploitant en speelde ermee in Groningen. In die tijd kreeg het orgel zijn grote bekendheid vanwege de vele grammofoonplaten die ervan gemaakt werden.

Elderman breidde het muzikale repertoire met vele kilometers boek uit. Door de wereldwijde verkoop van geluidsdragers en buitenlandse reizen wordt het orgel als Nederlands ambassadeur gezien.

In de tijd dat het orgel in Groningen speelde heeft het orgel zijn beelden gekregen. Deze waren afkomstig van oude Gasparini, Bruder en Limonaire orgels. Toen bevatte het orgel 5 beelden. Er hebben zelfs een tijd 9 beelden op het orgel gestaan; 7 beelden op het front en 2 beelden op de achterkant.

In 1977, na het overlijden van de heer Elderman ging het orgel weer terug naar de firma Perlee te Amsterdam. Het wordt ingezet bij bijzondere gelegenheden.

Met dank aan Joris Jan ten Have Draaiorgenarrangementen.

1 opmerking:

  1. De naam van deze orgelman is Karel Bosma, de vorige eigenaar van de (2e*) "Pronkjewail", thans in eigendom van de gemeente Groningen.....

    * de "Pronkjewail" van de Gemeente is niet de echte Pronkjewail. De echte Pronkjewail, gebouwd door dhr. van Polen, staat in Amerika.
    Deze 2e heette voorheen de "Dromedaris" en heeft vroeger in Enkhuizen gelopen. Karel doopte dit orgel tot "Pronkjewail".

    BeantwoordenVerwijderen